~~~ Καλή εβδομάδα ! :) ✿~❤~✿ * ☼ *¸.•*¨*✿ஜீ✿ ~~~ <°))>>< ~~~

Φερνάντο Πεσόα ~ ο πολυπρόσωπος 'αναχωρητής'

Fernando António Nogueira Pessoa
13 Ιουνίου 1888 - 30 Νοεμβρίου 1935
solitary by nature

75 χρόνια από την οριστική του 'αναχώρηση' ~ στην πρώτη 'άμμο':

Ένας λαθρεπιβάτης εις τη νιοστή

Εκτενέστατα αποσπάσματα (στα αγγλικά) από το καλύτερο πεζό του,

Το Βιβλίο της Ανησυχίας

Πάνω σ' αυτό το βιβλίο, εργαζόταν ως το τέλος της ζωής του˙ κι όσο το δούλευε, τόσο παρέμενε ατελείωτο. Ατελείωτο - και αδύνατο να τελειώσει! Τόσο 'ανήσυχο', δηλαδή, όσο μπορεί να γίνει ένα λογοτεχνικό έργο.

Φερνάντο Πεσσόα: Τα ερωτικά γράμματα

Όλα τα ερωτικά γράμματα είναι γελοία.
Δε θα ήταν ερωτικά γράμματα αν δεν ήταν γελοία.

Στον καιρό μου έγραψα κι εγώ γράμματα ερωτικά,
Όπως κι οι άλλοι,
Γελοία.

Τα γράμματα τα ερωτικά, αν έρωτας υπάρχει,
Πρέπει γελοία να είναι.

Μα στην πραγματικότητα,
Μόνο εκείνοι που ποτέ δεν έγραψαν
Γράμματα ερωτικά
Είναι γελοίοι.

Μακάρι να μπορούσα να γυρίσω πίσω
Τότε που έγραφα γράμματα ερωτικά
Χωρίς να σκέφτομαι
Πόσο γελοία είναι...

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα
Μόνο οι αναμνήσεις μου
Από τα ερωτικά γράμματα αυτά είναι γελοίες.

(Όλες οι πολυσύλλαβες λέξεις,
Μαζί με απροσμέτρητα αισθήματα,
Είναι γελοίες φυσικά.)

21-10-1935

Κλωντ Μονέ ~ l' impression !

Oscar Claude Monet 14 Νοεμβρίου 1840 – 5 Δεκεμβρίου 1926

Ο Μονέ υπήρξε ο πιο 'συνεπής', ο εξέχων εκπρόσωπος του Ιμπρεσιονισμού - κινήματος, μάλιστα, που 'βαφτίστηκε' από τον περίφημο - και σε πολλαπλές 'εκτελέσεις' - ομώνυμο πίνακά του "Impression ~ soleil levant":

Στις ακτές της Νορμανδίας, γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 1850, συνάντησε τον Ευγένιο Μπουντέν, που υπήρξε ο πρώτος μέντοράς του, και στον οποίον οφείλει την εξοικείωσή του με την ελαιογραφία, και την 'εμμονή' του να ζωγραφίζει (σ)το ύπαιθρο (en plein air), σε διαφορετικές ώρες, για να συλλαμβάνει 'το φως' σε όλες τις εκφάνσεις του.

Όταν ο Μονέ πήγε στο Παρίσι για να επισκεφθεί το Λούβρο, συνάντησε ζωγράφους να αντιγράφουν τους μεγάλους δασκάλους. Εκείνος, έχοντας πάντα μαζί του όλα τα 'σύνεργα' της δουλειάς του, πήγε στο παράθυρο και ζωγράφιζε ό,τι έβλεπε έξω...
Στο Παρίσι, όπου έμεινε αρκετά χρόνια, γνώρισε πολλούς ζωγράφους - ανάμεσά τους και τους Εντουάρ Μανέ, Καμίγ Πισαρό - δύο από τους διάσημους 'συναδέλφους' που συντάχθηκαν αργότερα στον Ιμπρεσιονισμό, το περίφημο κίνημα που ανέτρεψε την καθεστηκυία αντίληψη περί ζωγραφικής (όπως την καθόριζε η - τότε, πλήρως 'παρωπιδισμένη' - Γαλλική Ακαδημία Καλών Τεχνών).

Στο slide που ακολουθεί, εκτίθενται 30 έργα του - αριθμός ελάχιστος σε σχέση με την πλούσια παραγωγικότητα του δημοφιλούς καλλιτέχνη. Στο τέλος αυτής της ανάρτησης αναφέρονται τρεις σύνδεσμοι, όπου κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να απολαύσει πολλά περισσότερα για την ζωή και το έργο του Μονέ.

Οι καινοτομίες της τέχνης του, έβαλαν τον Μονέ πολλές φορές στο στόχαστρο της 'επίσημης' κριτικής - όπως το 1867, με αφορμή τον πίνακα "Οι γυναίκες στον κήπο" (στο τέλος αυτού του ποστ). Είχε βέβαια διάσημους υπερασπιστές, όπως ο Εμίλ Ζολά, αλλά η ετυμηγορία ήταν ...καταπέλτης: "Οι πινελιές του είναι δείγμα απροσεξίας και ατελούς έργου. Πολλοί νέοι καλλιτέχνες δεν σκέφτονται άλλο, παρά να συνεχίσουν σ' αυτή την αποτρόπαια (abominable!) κατεύθυνση. Είναι εξαιρετικά επείγον, να τους προστατεύσουμε και ταυτόχρονα να σώσουμε την Τέχνη."(!!!)

Μας δίνει, λοιπόν, την "εντύπωση" ο αγαπημένος ζωγράφος, πως ο αέρας, το φως και οι μυρωδιές 'κυκλοφορούν' ανάμεσα στις ανθρώπινες φιγούρες, οι οποίες αποτελούν ένα ταιριαστό συμπλήρωμα στην περιβάλλουσα φύση του πίνακα.

το ίδρυμα Monet

το διαδικτυακό μουσείο στο Παρίσι

γκαλερί (μεταξύ πολλών, 9 ιμπρεσιονιστές)

o Monet στην Wikipedia (με 15 υπο-συνδέσμους)

και στα ελληνικά Μονέ

Ενθύμηση Μάνου Χατζιδάκι

Ο καπνός που πρέπει να απαγορευτεί, δεν είναι του τσιγάρου – είναι ...της εθελούσιας ‘τύφλωσης’!... Αλλά, τέτοιος ...καπνός βολεύει την εξ-ουσία – δεν βλέπω με ποιον τρόπο θα μπορούσε να καταργηθεί, να λάμψει ο τόπος καθαρ(ι)ότητα.
Ακόμα να ’ρθουν τα ‘παιδιά κάτω απ’ τον κάμπο’, τώρα που δεν ψάχνουμε πια τις παλιές ‘σταθερές’ – αντί για της εύφορης ενθύμισης και υγιούς δράσης την γλυκύτητα, μες στην γλυκιά ασημαντότητα βουλιαγμένοι – Βουλιαγμένη Βάρκιζα, όπως Ομόνοια Πατήσια – ο παππούς μου, έλεγε πως οι παρέες τότε έκαναν εκδρομή στα Πατήσια!
Εμείς, τώρα (φαίνεται σαν ‘ανέκαθεν’): καθισμένοι στα πίσω καθίσματα πάντα, να μας πηγαίνουν άλλοι, παραδομένοι στην ανευθυνότητα – και τα κενά βλέμματα – λες και μας άδειασε η Ελλάδα που ξέραμε, που θυμόμαστε από πρώτο ή δεύτερο ‘χέρι’, δεν έχει σημασία – κενά και ανίδεα βλέμματα, όπως πάντα.

Μόνο κενό αφήνει το Μεγάλο Λάθος – ποτέ ταυτότητα.

Αυτά μού ήρθαν στην σκέψη χθες το βράδυ, και θυμήθηκα να ψάξω εκείνο το πρασινωπά ‘νεφελώδες’ ποίημα του Μάνου Χατζιδάκι :

Ερωτικό

Κι αν γεννηθείς κάποια στιγμή, μιαν άλλη που δεν θα υπάρχω
μη φοβηθείς και θα με βρεις είτε σαν άστρο
όταν μονάχος περπατάς στην παγωμένη νύχτα
είτε στο βλέμμα ενός παιδιού που θα σε προσπεράσει
είτε στη φλόγα ενός κεριού που θα κρατάς
διαβαίνοντας το σκοτεινό το δάσος

γιατί ψηλά στον ουρανό που κατοικούνε τ’ άστρα
μαζεύονται όλοι οι ποιητές
κι οι εραστές καπνίζουν σιωπηλοί πράσινα φύλλα
μασάν χρυσόσκονη πηδάνε τα ποτάμια
και περιμένουν
να λιγωθούν οι αστερισμοί και να λιγοθυμήσουν
να πέσουν μες στον ύπνο σου
να γίνουν αναστεναγμός στην άκρη των χειλιών σου
να σε ξυπνήσουν και να δεις απ’ το παράθυρό σου
το πρόσωπό μου φωτεινό να σχηματίζει αστερισμό
να σου χαμογελάει και να σου ψιθυρίζει καλή νύχτα.

Αλλού μας πήγε, ε;... Δεν κάνει να διαβάζεις ποιήματα τα βράδια.

Είναι και που ξημερώνει η μέρα που γεννήθηκε: 23.10.1925 ~ πριν από ...85 χρόνια!
Αν ζούσε, δηλαδή, ακόμη έφηβος θα ήταν...

Εδώ, ανάμεσα στις μουσικές του Μάνου Χατζιδάκι, αφού κλείσετε το play στην δεξιά στήλη, μπορείτε και ν' ακούσετε το ποίημά του (διαβάζει η Νανά Τ.)

Κι εδώ, αν θέλετε να το 'κατεβάσετε'

Ερωτικό

Ερίκ Σατί ~ η '(γυμνο)παιδιά' της έμπνευσης

Alfred Éric Leslie Satie
Honfleur (Νορμανδία) 17.5.1966 ~ Παρίσι 1.7.1925
'ο μετρητής των ήχων' (όπως του άρεσε να αυτοαποκαλείται - αντί 'μουσικός')

Σαν σήμερα, μόλις πριν από ...85 χρόνια, 'έφυγε' ένας πρωτοπόρος συνθέτης, πρόδρομος των κινημάτων
και των μορφών όπως αυτά ποικίλλουν από τον πειραματισμό της αβανγκάρντ στα τέλη τού προ-περασμένου αιώνα, ως τον 'έκκεντρο' ιμπρεσιονισμό και τον πρώιμο μινιμαλισμό
- περνώντας ακόμη και από τις 'αρμονίες' της τζαζ.

Ο Σατί εμπλούτισε αποφασιστικά την εκρηκτική εκκίνηση για ν' ανθίσουν τα ‘άγρια λουλούδια’ που διευρύνουν την ...όσφρηση τών καλλιτεχνικών εμπειριών του παρόντος και του μέλλοντός μας - σε όλες σχεδόν τις μορφές της Τέχνης.

Ως πρώτη 'προσέγγιση', μπορείς να πεις ότι η μουσική του Σατί οδηγεί σε ...υπνωτική κατάσταση, η οποία ωστόσο σού ανοίγει τον ορίζοντα της 'άλλης' αντίληψης: διευρύνει την διανοητική ικανότητα στην - ποθητή για τους γνωρίζοντες - 'φωτισμένη' χαλαρότητα.

(Με την ελπίδα να την 'αποστηθίσει' η συναισθηματική μνήμη :)

Λατρεμένες οι Gnossiennes του (την πιο 'γνωστή', Νο.1, ακούμε τώρα στο podcast)...
οι Gymnopedies* του μάς φέρνουν στο νου την ομώνυμη ενότητα (Α. Σαντορίνη – Β. Μυκήνες) του Σεφέρη - ο Νομπελίστας ποιητής άρχισε να την συγγράφει λίγα χρόνια μετά την εκδημία του Γάλλου συνθέτη.

*Συνειρμικά, μπορούν επίσης να μας οδηγήσουν και στην πηγή της μουσικής 'εκδοχής':
Στην εορτή που γινόταν στην αρχαία Σπάρτη προς τιμή του Απόλλωνα, όπου τιμούσαν και τους πολεμιστές που είχαν πέσει στα πεδία των μαχών - και, κατά θαυμαστό τρόπο, συνδύαζαν τις πολεμικές με τις 'καλές' τέχνες (ποίηση, θέατρο, μουσική κ.ά.) εκφράζοντας τους ανυπέρβλητους κανόνες της Αρμονίας.

Παναγιώτης Τέτσης, ο ...Υδρα-χαρής

Γενέθλια ημερομηνία: 15.6.1925 ~ να τα χιλιάσει !

Η ζωγραφική είναι ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο.
Leon Battista Alberti (18.2.1404 - 20.4.1472)

Γέννημα θρέμμα της Ύδρας, ο Παναγιώτης Τέτσης δεν έπαψε να την ζωγραφίζει σε δεκάδες παραλλαγές ωρών, εποχών και τοπίων.
Το 1940 παίρνει τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής, ενώ την ίδια χρονιά γνωρίζει τους "πραγματικούς του δασκάλους", όπως λέει: τον Πικιώνη και τον Χατζηκυριάκο - Γκίκα.
Η αγάπη του για την Ύδρα τον έχει καταστήσει έναν απ’ τους πιο αυθεντικούς εκφραστές τής θαλασσογραφικής μας παρακαταθήκης, που παρέδωσαν μια αυθεντική χρωματική σχολή τοπιογραφίας.

Με μικρά διαλείμματα χρωματικών εκρήξεων, η ελληνική ζωγραφική έδωσε τα πρωτεία στην γραμμή και όχι στο χρώμα, επιλέγοντας έτσι ένα πνευματικότερο, πιο διανοητικό διάλογο με τον κόσμο και τα πράγματα, όπως παρατηρούσε εύστοχα σε γνωστό άρθρο του ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της γενιάς του '30.

Ο Παναγιώτης Τέτσης, που άρχισε να δίνει τα 'ώριμα' έργα του ήδη από την δεκαετία του '50, συνέβαλε τα μέγιστα στην μελέτη του ελληνικού φωτός, αλλά και στην διαφοροποίηση της οπτικής μας μετά την λυρική έκρηξη του ρομαντισμού και την ...προσηλωμένη 'αντικειμενικότητα' των νατουραλιστών.

Tα έργα του Παναγιώτη Tέτση μάς κοιτάζουν με πρόκληση “εύκολη” - σχεδόν με παιδική αφέλεια προστάζουν: αισιόδοξος ο καθρέφτης μας: όσο πλουσιοπάροχα του δίνεται το βλέμμα, στο πολλαπλάσιο το επιστρέφει.

H Tέχνη ήταν πάντα το όπλο του ανθρώπου απέναντι στα υλικά πράγματα που απειλούσαν να αφανίσουν το πνεύμα του, έγραψε ο αγαπημένος Tαρκόφσκι.

Κώστας Αξελός

Κορυφαίος διανοητής, φιλόσοφος, από τους σπουδαιότερους του 20ού αιώνα, ο τελευταίος Έλληνας στοχαστής - από χθες τα ξημερώματα, ο Κώστας Αξελός έφυγε για το τελευταίο ταξίδι - το αγαπημένο του Σύμπαν.
Το ανήσυχο, ανατρεπτικό και ασυμβίβαστο πνεύμα του εξερευνούσε ακατάπαυστα το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης - για να φωτίζει εις το διηνεκές όσους θεωρούν την Σκέψη δώρο και πλήγμα σ' αυτούς που της ανοίγονται.
Κάθε λόγος πηγάζει από την σιωπή – και κάποτε γυρίζει σ’ αυτήν.
Από κει και πέρα, δυστυχώς, δεν μαθαίνουμε τίποτα.

Για τη ζωή και το έργο του -> Κώστας Αξελός

Amedeo Modigliani ~ ο μποέμ 'πρίγκηπας'

Amedeo Clemente Modigliani
Λιβόρνο, 12 Ιουλίου 1884 - Παρίσι, 24 Ιανουαρίου 1920

Να εστιάζεις, να αφοσιώνεσαι, να πειθαρχείς

Ο ζωγράφος και δάσκαλός του Γκουλιέλμο Μικέλι τον συμβούλεψε να μαθητεύσει δίπλα στους ιμπρεσιονιστές, πάνω απ' όλα όμως να σπουδάσει τα μεγάλα έργα του παρελθόντος. Κι αυτός τον άκουσε και φεύγοντας από το Λιβόρνο περιπλανήθηκε στην Ιταλία - πέρασε αρκετές φορές από τη Βενετία, πήγε στην Φλωρεντία, ταξίδεψε στη Ρώμη και στο Νότο - για να βρεθεί τελικά στο Παρίσι, όπου έγραψε την τραγική όσο και ιδιοφυή ιστορία του, ως ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους (του 20ού αιώνα τουλάχιστον).
"Η μαθητεία τού νεαρού Αμεντέο Κλεμέντε Μοντιλιάνι", μας λέει ο Κριστιάν Παριζό, συγγραφέας τής ογκώδους βιογραφίας "Μοντιλιάνι, η ζωή και το έργο του", "ξεκίνησε στα 14 του χρόνια, όταν άρχισε να παρακολουθεί με πάθος τα μαθήματα του Μικέλι. Από τότε δεν έπαψε να προσπαθεί να αποδείξει στον εαυτό του, στην οικογένειά του και στους φίλους του ότι ήταν ικανός να γίνει αυτό που εν τέλει έγινε."
Από την καλλιτεχνική του εφηβεία στη σκιά των επιφανών συναδέλφων του (επηρεάστηκε από τον Τουλούζ Λοτρέκ, μέχρι που ο Σεζάν τον έκανε να αλλάξει πολλές από τις απόψεις του) ώς την κατάκτηση του εντελώς προσωπικού του στιλ, που χαρακτηρίστηκε από την ιδιαίτερη επιμονή του στα διαστρεβλωμένα με χάρη πορτρέτα και τα άπειρα γυμνά.

Ο Παριζό δίνει με επιτυχία το μέγεθος της τραγικότητας στην θλιμμένη ζωή του, ως παρισινού μποέμ και καταραμένου καλλιτέχνη.
Δεν είναι τυχαίο πως τον αποκαλούσαν Μοντί, το οποίο συνηχεί στα γαλλικά με τη λέξη "maudit" (καταραμένος), περιγράφοντάς τον ως τον άνθρωπο που ζούσε με το οινόπνευμα και το χασίς, τον έρωτα και την ποίηση, στα ατελιέ τού Μονπαρνάς και της Μονμάρτρης.
(Στην πρώτη από αυτές τις δύο συνοικίες συνάντησε στα 26 του τον πρώτο σοβαρό έρωτα της ζωής του: την ρωσίδα ποιήτρια Αννα Αχμάτοβα (2 σκίτσα της, στο σλάιντ), που ήταν τότε 21 χρόνων και είχε μόλις παντρευτεί. Ο έρωτάς τους κράτησε ένα χρόνο, αφού τα βίαια ξεσπάσματα του ζωγράφου την ανάγκασαν να επιστρέψει στη συζυγική εστία.)
Το 1917 θα γνωρίσει την γαλλίδα φοιτήτρια Ζαν Εμπυτέρν.
Στις 29 Νοεμβρίου του 1918 απέκτησαν την πρώτη (και μοναδική) κόρη τους.
Η δεύτερη δεν έμελλε να γεννηθεί ποτέ - αφού η Ζαν αυτοκτόνησε πηδώντας από τον 5ο όροφο του πατρικού της, σχεδόν 9 μηνών έγκυος, μόλις 2 μέρες μετά τον θάνατο του Αμεντέο.

Tα περισσότερα έργα που πωλήθηκαν όσο ζούσε, δεν του απέφεραν παρά μερικές δεκάδες φράγκα - ξοδεύονταν αμέσως στις γνωστές (κατα)χρήσεις του...
Τον Νοέμβρη του 2003, η 'ξαπλωμένη γυμνή' του, πωλήθηκε προς 26.887.500 δολάρια.
Επίσης, πορτρέτο που απεικονίζει - κατά τον τρόπο του - τον Mάριο Bάρβογλη πωλήθηκε το 1988 έναντι 2 δις δρχ. "Nέος χρόνος, μια καινούργια ζωή αρχίζει", έγραψε κάτω απ' το σχέδιο με μολύβι - μια πρωτοχρονιά που πέρασαν μαζί.
Τόσο η ζωγραφική του όσο και τα γλυπτά του, εξακολουθούν να προκαλούν τον θαυμασμό αλλά την αρνητική κριτική - όπως την πρώτη μέρα που, κοινό και κριτικοί, είδαν έργα του σε έκθεση που η αστυνομία έκλεισε σε λίγες ώρες.
Ο πρόωρος θάνατός του, το θυελλώδες ταμπεραμέντο του, οι ερωτικές περιπέτειές του, η 'έκλυτη' ζωή στους δρόμους του Παρισιού και το σχετικό 'σκοτάδι' στον κόσμο της τέχνης κατά τη διάρκεια της ζωής του, είναι ο συνδυασμός που μετέτρεψε τον Modigliani σε νεωτεριστικό ρομαντικό κλισέ - γεγονός που επισκιάζει φορές την αξία του έργου του, που τον κατέταξε στις εξέχουσες θέσεις των καλλιτεχνών του 20ού αιώνα.
Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε, πως οι επιρροές και οι ιδέες του είναι αναπόσπαστα δεμένες με τα μεγάλα γεγονότα της εποχής του (τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον λιμό στην Ιταλία, την Ρώσικη Επανάσταση, την διάδοση του Μαρξισμού, την έκρηξη του Μοντερνισμού κ.λπ.)
Έφυγε σαν σήμερα πριν από 90 χρόνια, εξαντλημένος από την φτώχεια, την υπερκόπωση και την υπερβολική χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών.

Η 15μηνη κόρη του - είχε πάρει το όνομα της μητέρας της: Ζαν -
υιοθετήθηκε από την αδελφή τού Αμεντέο, στην Φλωρεντία. Ενήλικη, έγραψε κι εκείνη μία σημαντική βιογραφία για τον πατέρα της: "Μοντιλιάνι, ο άνδρας και ο μύθος".

Όλα τα έργα του Modigliani, λεπτομερής βιογραφία του και πολλοί σύνδεσμοι με τα μουσεία που φιλοξενούν πίνακές του, και ενδιαφέρουσες πληροφορίες.

Anne Julie Aubry ~ μια 'σκοτεινή' νεράιδα

Ανάμεσα στο όνειρο και την μελαγχολία

Ένα ταξίδι από μόνο του η ‘περιήγηση’ στις ζωγραφιές τής Άννας Ιουλίας Ωμπρί ~ ας αφεθούμε για λίγο στην μαγεία της, ακούγοντας τον "Χορό" του συνεπώνυμου Ρενέ (Ωμπρί, δηλ.) από την "Γαλάζια Αρμονία".
Φιγούρες αλλόκοσμα ονειρικές, με τρυφερή αθωότητα, κι ένα πείσμα ...υποψίας – ό,τι πρέπει για ιντριγκαδόρικο ερέθισμα σε μια πολύ φλατ εποχή, ανίκανη ακόμη και να ονειρευτεί˙ δηλαδή, χωρίς (ανα)πνοή.

Πολύ ελκυστικά παράξενα τα βρήκα, τα ερωτεύτηκα αυτά τα εμπνευσμένα σχεδιάκια!
Είπα να τα μοιραστώ μαζί σας, ελάχιστο δώρο-εξιλέωση για να ζητήσω την συγνώμη σας, που δεν απάντησα στα πάρα πολλά, υπέροχα γράμματά σας στον καθένα σας ξεχωριστά... ;(

Έχουν την 'μαγική' ποιότητα, που σε κάνει να θέλεις να πας μια βόλτα στο δάσος με τις αέρινες φιγούρες της, να τραγουδήσεις με τα πουλιά και να αγγίξεις το φεγγάρι.
Παραμυθένια ατμόσφαιρα με την ...απαραίτητη 'απειλή' - απολαύστε τα :)

Τα σχέδια τής 30χρονης Γαλλίδας έχουν μιαν ‘ένδοξη θλίψη’ (είναι και ο τίτλος ενός από αυτά) – σαν εικονογραφημένα όνειρα, που ξυπνούν νοσταλγικά μέσα στις ηδονές αλλά και την μελαγχολία τής παιδικής ηλικίας.

Α! μια και μιλήσαμε για παραμύθια πιο πάνω, εδώ ένα ενδιαφέρον άρθρο για την εξέλιξή τους ανά τους αιώνες - από την αγγλική εφημερίδα Telegraph

κι εδώ, μια πρόχειρη μετάφραση του google - συγνώμη που δεν πρόλαβα να την επιμεληθώ... - μια ιδέα θα πάρετε, όσοι(;) δεν γνωρίζετε την γλώσσα της ...Αλβιόνος... ;)

Samuel Beckett ~ η αγωνία της κατανόησης και η εμπειρία της σιωπής

Samuel Beckett
Δουβλίνο, 13 Απριλίου 1906 – Παρίσι, 22 Δεκεμβρίου 1989

Όλοι έχουμε γεννηθεί τρελοί. Μερικοί παραμένουν.

Είναι ο περιπλανώμενος της ομίχλης, που μιλάει στον κόσμο για τα άσχημα όνειρά του και ταξινομεί με παράξενη ευγλωττία και ζήλο ουμανιστή τα σκοτεινά οράματα του ανθρώπου, με την τρομερή γλώσσα του παραμυθιού που δεν ειπώθηκε ακόμη.
Με περίσσια χάρη προς τον βέβαιο πνιγμό, δένοντας στο λαιμό (μας) την πέτρα τής αμφιβολίας με την ανεξίτηλη σφραγίδα του.

Καλλιτέχνης σημαίνει τέχνη και αποτυχία, σημαίνει αφοσίωση στην αποτυχία.

Όταν, το 1955, πρωτοανέβηκε στο Λονδίνο το "Περιμένοντας τον GODό", ο Κένεθ Τάιναν είχε παρατηρήσει: "Δεν έχει πλοκή, δεν έχει αρχή, μέση και τέλος, ούτε κλιμάκωση, ούτε τελικό νόημα." Ίσως όμως διατυπώνει την α-πορία μας, γιατί βρισκόμαστε εδώ - και πώς το διαχειριζόμαστε.
Θα μου πεις, εδώ οι κριτικοί είχαν χαρακτηρίσει τα γλυπτά του Τζακομέτι (φίλου τού Μπέκετ) 'ανορεξικά'(!) - στη Γαλλία, η πρεμιέρα του (1953) είχε 5 άτομα και το έργο κατέβηκε σε 5 μέρες - ποτέ δεν είναι πρόσφορος ο καιρός για προφήτες...
Όσο και η ...εμπιστοσύνη μας στους κριτικούς ;Ρ

Απ' τους Μεγάλους τού 20ού αιώνα, είναι ο συγγραφέας που δέχθηκε τις περισσότερες απορριπτικές απαντήσεις από τους εκδότες. Ταυτόχρονα, ο Μπέκετ είναι ένας απ' τους συνεπέστερους προς το έργο τους, δημιουργούς: η ξερακιανή φιγούρα με το ευγενικό παρουσιαστικό και την αποστροφή στη δημοσιότητα, ο άνθρωπος που διάλεξε να χαθεί στην ...Τυνησία, την ημέρα που του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας (1969), ταιριάζει 'γάντι' με την 'αυστηρή' μινιμαλιστική γραφή, την οποία οδηγεί στα όρια της εξαφανιστικής σιωπής, διατηρώντας μιαν ανυπέρβλητη υπνωτιστική δύναμη.
Η απελπισία της ανημπόριας, η απομόνωση της βιοτικής συνθήκης, η μοναξιά του ανθρώπου, το μυστήριο της ίδιας της ύπαρξης - ένα στόμα που ανοίγει, άφωνο - όλες οι μη αναγνωρίσιμες καταστάσεις στις οποίες βρίσκουμε τους 'ήρωές' του, είναι ξαφνικά η οικειότητα του 'απερίγραπτου': ή θα μας διώξει ως αβάσταχτη συνείδηση, ή θα μας απορροφήσει ως καινοφανής αστέρας.

Πέρα από την αναντίρρητη πρωτοτυπία των έργων του, μέσα από τους δαιδαλώδεις δρόμους της ύψιστης αναζήτησης σε λειμώνες τύρφης και ωκεανούς σιωπής, νομίζω πως, στο θέατρο-ζωή, η πρόταση του Μπέκετ είναι η πρόκληση να κάνουμε τον Θεό ακροατήριό μας - ενώ το μουσικό κουτί της Ουίνι ("Ω, οι ευτυχισμένες μέρες") παίζει το βαλς από την "Εύθυμη Χήρα" του Φραντς Λέχαρ και το "Ο θάνατος και η κόρη" του Φραντς Σούμπερτ εναλλάξ, προαναγγέλοντας (ή αναβάλλοντας) το "Τέλος του Παιχνιδιού"*.
Ένα μυστήριο τυλιγμένο σε αίνιγμα - με ή χωρίς εμάς - και, ιδού, η θρυλική 'λογική του παραλόγου'. Κακά τα ψέματα: η δύναμη της συνήθειας είναι η μόνη υπεράσπισή μας απέναντι στον χρόνο και την θνητότητά μας.
*Πηγή έμπνευσης γι' αυτό το έργο, στάθηκαν οι μήνες αγωνίας που πέρασε ο Μπέκετ στο προσκέφαλο του ετοιμοθάνατου αδελφού του.

Η κριτική του Χάρολντ Πίντερ για τον Σάμιουελ Μπέκετ

Όσο μακρύτερα πηγαίνει, τόσο καλύτερο με κάνει. Δεν θέλω φιλοσοφίες, δόγματα, εξόδους, αλήθειες, απαντήσεις - τίποτα απ' τα υπόγεια των παζαριών. Είναι ο πιο θαρραλέος, ανελέητος συγγραφέας και όσο περισσότερο χώνει τη μύτη μου στα σκατά, τόσο περισσότερο του είμαι ευγνώμων. Δεν με κοροϊδεύει, δεν με οδηγεί σε ανθισμένα μονοπάτια, δεν μου κλείνει το μάτι, δεν μου προσφέρει θεραπεία ή αποκάλυψη, δεν μου πουλάει τίποτα, δεν θέλω να αγοράσω - δεν δίνει δεκάρα αν θέλω να αγοράσω ή όχι - δεν έχει το χέρι του πάνω στην καρδιά. Ε, λοιπόν, θα αγοράσω τα καλά του, θα θα γαντζωθώ, θα βυθιστώ στο έργο του, θα πάρω γραμμή - επειδή δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, καμία πέτρα που δεν την αντιγυρίζει, καμία εκκολαπτόμενη πεταλούδα μόνη. Προβάλλει ένα ολόκληρο σύστημα ομορφιάς.

Τίποτα δεν είναι πιο διασκεδαστικό από τη δυστυχία. Είναι το πιο κωμικό πράγμα στον κόσμο. Ναι, είναι σαν την αστεία ιστορία που έχουμε ακούσει πολλές φορές: την βρίσκουμε ακόμη αστεία, αλλά δεν γελάμε πια. (Από το "Τέλος του Παιχνιδιού")

Η ποίηση του Μπέκετ μάς μεταφέρει στο 'γνωστό έδαφος' των θεατρικών έργων τού περίφημου δραματουργού: στον ίδιο στοιχειωμένο ρυθμό, την ίδια ερωτηματική αυστηρότητα, το ίδιο διφορούμενο νεύμα φόβου – όπως η μάσκα θανάτου μιας ασυναγώνιστης ομορφιάς.

Το γαλλικό πρωτότυπο - και η αγγλική μετάφραση (από τον ίδιο) - του ποιήματος "Τι θα έκανα χωρίς αυτόν τον κόσμο", "Cascando", "Serena", "Oh, I know", και το ποίημα "Χωρίς" (στα ελληνικά):
S. Beckett.doc

Μεταφρασμένα από τον ίδιο στα αγγλικά, άλλα 4 ποιήματά του

Ο σύγχρονος κόσμος τού Σ. Μπέκετ
(με πολλές παραπομπές στα έργα του, σημειώσεις, συνεντεύξεις και κριτικές επισκοπήσεις)

Μικρά αποσπάσματα από τα θεατρικά

Τα διαθέσιμα έργα του S. Beckett

Λεπτομερής εργοβιογραφία

ΘεΑθήναι ~ H Ακρόπολη στο ...Μουσείο

…ο Παρθενώνας ασκεί μακραίωνη ιατρική της νόησης. Nίκος Kαρούζος

Για το πολυσυζητημένο κτίριο προτιμώ να μη μιλήσω – οι όποιες ...χάρες του προέρχονται από το ‘περιεχόμενο’... Μπορείς, δηλαδή, να το ‘συν-χωρέσεις’, επειδή στεγάζει αυτά τα αθάνατα αριστουργήματα. Μια σχετική ...κατάθλιψη σε πιάνει με όσα εκκωφαντικά λείπουν, υφίστασαι επιπλέον και τα μισοσκόταδα του ισογείου και τα ημίφωτα του πρώτου ορόφου,...

+→ Οι δύο παρακάτω σύνδεσμοι είναι μία καταπληκτική εργασία από το Δημοτικό(!) Σχολείο Γαλατάδων (υπεύθυνη προγράμματος: Αφροδίτη Πιπεράρη)

μετόπες

ζωφόρος

+→ Σύντομη ιστορία των κυριότερων Μνημείων τής Ακρόπολης (.doc 84 ΚΒ)
κατά τη διάταξή τους στους χώρους τού νέου Μουσείου

+→ Φωτισμένα από την πανσέληνο του Αυγούστου
τα αθάνατα μνημεία τής Ακρόπολης



20 Ιουνίου 2011 ~ u p d a t e :

"Μπροστά στις καλά κλεισμένες πόρτες
Δίπλα σε ποτάμι λήθης, πηγαίνει το αρχαίο τραγούδι.
Ενα φως μακρινό στοχάζεται
Σαν μέσα από ουρανό..." Luis Cernuda

Ο Φραντς Κάφκα και η βάσ(κ)ανος μοίρα (του)

Franz Kafka, 3 Ιουλίου 1883 – 3 Ιουνίου 1924
85 χρόνια (και 5 μήνες) από την εκδημία του

Ο τρόπος ζωής μου συνδέεται αποκλειστικά με το γράψιμο και, οι όποιες αλλαγές, γίνονται μόνο και μόνο για να ανταποκριθεί κατά το δυνατόν καλύτερα στο γράψιμο, διότι ο χρόνος είναι λίγος, οι δυνάμεις ελάχιστες, το γραφείο φρίκη, το σπίτι θορυβώδες και πρέπει κανείς να ξεγλιστράει με διάφορα τεχνάσματα, εφόσον δεν μπορεί να ζήσει μια ωραία, κανονική ζωή. Αν όμως δεν έγραφα, θα είχα καταρρεύσει, θα ήμουν ένα σκουπίδι.

Από τα "Γράμματα στη Φελίτσε",
την περίφημη πια αλληλογραφία του (716 γράμματα και κάρτες μέσα σε 5 χρόνια) με την "Αξιότιμη δεσποινίδα Φελίτσε" (αργότερα "Πολυαγαπημένη").
Όπως υποστηρίζει ο Ελίας Κανέτι τα συγκεκριμένα γράμματα αποτελούν για τον Κάφκα το καθημερινό του οξυγόνο, απολύτως απαραίτητα για να γράφει, τελικά - απόδειξη η χειμαρρώδης έμπνευση σ' αυτό το διάστημα: "Η κρίση" γράφτηκε μέσα σε 10 μέρες, ο "Θερμαστής", πέντε κεφάλαια της "Αμερικής" και η "Μεταμόρφωση" σε δύο εβδομάδες.
Γνωστό, ότι ο Κάφκα υπήρξε μανιώδης επιστολογράφος ("Γράμματα στον πατέρα", "Γράμματα στη Μίλενα"). Τα "Γράμματα στη Φελίτσε", όμως, αποτελούν την ίδια του τη ζωή, ή τουλάχιστον το υποκατάστατό της. Κατά τη διάρκεια αυτής της αλληλογραφίας θα την συναντήσει, θα την αρραβωνιαστεί, θα προσπαθήσει να ενταχθεί κοινωνικά, θα προσπαθήσει να κάνουν μαζί διακοπές, θα αρραβωνιαστούν επίσημα και για δεύτερη φορά, μέχρι να καταλήξει οριστικά ότι πρέπει, τελικά, να διάγει ζωή μοναχού για να μπορέσει να δημιουργήσει - και σ' ένα τέτοιο μοντέλο ζωής δεν ταιριάζει η Φελίτσε!
Στα μάτια του Κάφκα η αγάπη του για εκείνη ήταν "ο μεγαλύτερος εχθρός τής συγγραφικής του παραγωγής".
Με το τέλος τής αλληλογραφίας τους το 1917, η Φελίτσε Μπάουερ παντρεύεται ένα Βερολινέζο επιχειρηματία και αποκτούν δύο παιδιά.
Το 1955, η Φελίτσε θα παραδώσει τα γράμματα του Κάφκα στον εκδοτικό οίκο Schocken. Τα γράμματα της Φελίτσε προς τον Κάφκα δεν διασώζονται. Τα δικά του προς την Φελίτσε δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 1967.

Η ζωή τού Φραντς Κάφκα, τα γράμματά του που έγιναν η ζωή του, η αμφιθυμία του για την εβραϊκή ρίζα και την οικογένειά του, οι εφιάλτες και οι φόβοι στις ψυχολογικές μεταπτώσεις (και η σχεδόν εθελοντική προσκόλλησή του σ' αυτά) συγκεφαλαιώνουν τα συστατικά τής 'καφκικής' γραφής - κατά φαεινή προέκταση τα 'σκοταδοποτισμένα' έργα του˙ την ανάδειξη του τραγικού στο επίκεντρο της ανθρώπινης σκέψης, που διατρέχει τον 20ό αιώνα.
Είναι η ζωντανή απόδειξη πως, για ορισμένους εκλεκτούς 'καταραμένους', το γράψιμο δεν είναι ούτε 'καταφύγιο', ούτε 'ανάγκη', ούτε 'τρόπος ζωής' - είναι κάτι παραπάνω από αφοσίωση: είναι η ίδια η μοίρα τους.

+→ Το site με την εξαιρετική εργασία τού Mauro Nervi (μεταξύ πολλών δοκιμίων, άρθρων, μελετών, προτεινόμενων βιβλίων, σημειώσεων και χειρογράφων, μεταφράσεις έργων τού μεγάλου Αυστριακού και στα ελληνικά!)

+→ Η 'ταυτότητα' του Κάφκα και - απλώς για να υποψιαστούμε το 'βάθος τής αβύσσου' - μικρά αποσπάσματα από τα Ημερολόγια (στα γερμανικά, μαζί με την μεταφραστική μου απόπειρα στα ελληνικά)

- Κουίζ: Με ποιούς (άλλους δύο) αποτελούν την κορυφαία τριάδα τής Παγκόσμιας Λογοτεχνίας τού 20ού αιώνα;

+→ Η ταυτότητα του Φραντς Κάφκα και αποσπάσματα από τα Ημερολόγιά του (γερμανικά και ελληνικά)

+→ "Ο Κάφκα και ο νόμος" ~ δοκίμιο του Return (και εντός, στα σχόλια)

Ζιλμπέρ Γκαρσέν ~ ο φωτογράφος τού αφαιρετικού συμβολισμού

La vie est un théâtre

Ο Gilbert Garcin γεννήθηκε στην Ciotat το 1929.
Με τη φωτογραφία ασχολείται πολλά χρόνια, αλλά άρχισε να δημοσιεύει δουλειά του μόλις το 1993. Έκτοτε έχει κάνει πολλές ατομικές και συλλογικές εκθέσεις.
Ζει και εργάζεται στη Μασαλία.

Ο Ζιλμπέρ Γκαρσέν αυτοχαρακτηρίζεται ως καλλιτέχνης και θαυματοποιός.
Σαν στοχαστικό παιδί με ανατρεπτική διάθεση, εν μέρει ενσαρκώνοντας τον Τατί, ακολουθεί τα φωτομοντάζ τού Μαγκρίτ: κόλλα, χαρτί, ψαλίδι και μαύρο χιούμορ, χτίζουν μια πλασματική αυτοβιογραφία, όπου πρωταγωνιστεί ο ίδιος διασκεδάζοντας μες στη χαρά τής παρωδίας με έναν ζοφερά παιχνιδιάρικο τόνο. Το απροσδόκητο και η αλληγορία μάς κλείνουν το μάτι και μας βάζουν κι εμάς 'στο χορό', διεγείρουν την σκέψη - απολαύστε τον! (κι εγώ! χαμογελώ με ...νόημα... ;)

Ζίγκμουντ Φρόιντ ~ ο πατέρας τής ψυχανάλυσης

Sigmund Freud
6 Μαΐου 1856-23 Σεπτεμβρίου 1939
70 χρόνια από το θάνατό του

Ο Ζίγκμουντ Φρόιντ ήταν ο πρώτος που τόλμησε τον διάλογο ανάμεσα στον ασθενή και τον ψυχαναλυτή˙ έδωσε νέο ορισμό στην σεξουαλική επιθυμία, ως πρωταρχικό κίνητρο της ζωής˙ εισήγαγε νέες θεραπευτικές τεχνικές, συμπεριλαμβανομένων της χρήσης των ελεύθερων συνειρμών, της θεωρίας της 'μεταφοράς' στη θεραπευτική σχέση, και της ερμηνείας των ονείρων ως πηγών εξέτασης της μη συνειδητής επιθυμίας.

Ο Αυστριακός πρωτοπόρος έλεγε ότι η παιδική οικειοποίηση των μητρικών παπουτσιών είναι σχεδόν απόπειρα αποπλάνησης του πατέρα.

Ως γνωστόν, οι θεωρίες του Φρόιντ - τόσο κατά την πρώτη 'εμφάνισή' τους στη Βιέννη τού 19ου αιώνα,
όσο και αργότερα μέχρι τις μέρες μας - προκάλεσαν έντονες αμφισβητήσεις ως προς την 'αντικειμενικότητά' τους, όπως και συγκρούσεις, ενδο-επιστημονικούς καβγάδες και αντιπαραθέσεις - κυρίως με το αντεπιχείρημα ότι οι ψυχοθεραπευτικές μέθοδοί του βασίζονται στην επιβεβαίωση (ερμηνειών, εμπειριών του) και όχι στην επαληθευσιμότητα (προαπαιτούμενο της επιστημονικής έρευνας).
Η επίδραση του Φρόιντ, ωστόσο, εξακολουθεί, για έναν αιώνα περίπου, να διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον και να 'στοιχειώνει' ευρύτατα πεδία των δραστηριοτήτων του ανθρώπου, απ' την ψυχιατρική και την κοινωνιολογία ως την ανθρωπολογία, τη φιλοσοφία και τις τέχνες.

Στο Λονδίνο, ο Φρόιντ έζησε τον τελευταίο χρόνο τής ζωής του. Μετά το θάνατο της κόρης του Άννας, σύμφωνα με την επιθυμία της, το 1986 έγινε το μουσείο* τού πατέρα της.

Ο πίνακας είναι του Παύλου Σάμιου

Ακούμε "Ιστορίες από το δάσος της Βιέννης", ένα από τα εκατοντάδες (μεταξύ τους και ο περίφημος "Δούναβης" - όταν ήταν ...γαλάζιος) έργα τού παραγωγικότατου Γιόχαν Στράους υιού - 110 χρόνια συμπληρώθηκαν τον Ιούνιο από τον θάνατό του.

*εξαιρετικό site (ξενάγηση σε έξι γλώσσες!)

~~~ ~~~ ~~~

update: 6 Μαΐου 2011, 155 χρόνια από την γέννησή του

Η μεγάλη ανακάλυψη του Φρόιντ είναι η ερμηνεία της ψυχικής δυσθυμίας.
Ο ‘πόνος’ μετατοπίζεται από την βιολογική σφαίρα στο πολιτισμικό επίπεδο.
Η κοινωνική ‘κατήφεια’ έχει σημείο αναφοράς την κατάθλιψη, επειδή ο άνθρωπος
αγαπάει το (συλ)λογικό.

Ο καναπές του Φρόιντ - τον χρησιμοποιούσε μόνο για ψυχαναλυτικές συνεδρίες

Ο Γκαίτε και ο Βέρθερος

Johann Wolfgang (von*) Goethe
Φρανκφούρτη, 28 Αυγούστου 1749 - Βαϊμάρη, 22 Μαρτίου 1832
260 χρόνια από την γέννηση του Μεγάλου Γερμανού
και 235 από τη συγγραφή τού 'Μεγάλου Αυτόχειρα'

* τίτλος ευγενείας που 'απέκτησε', όταν διετέλεσε
Σύμβουλος (Geheimrat) τού Δούκα τής Βαϊμάρης.

Περιληπτικά για τον συγγραφέα (πριν 'εστιάσουμε' στο δημιούργημά του):

O Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε γεννήθηκε στη Φρανκφούρτη. Το 1765 πηγαίνει για να σπουδάσει νομικά στη Λειψία, όπου ήρθε σε επαφή με το έντονο Ελληνικό στοιχείο τής πόλης - στην Ελλάδα αφιέρωσε πολλά έργα του.
Το ενδιαφέρον του εστιάζεται στη ζωγραφική - παράλληλα όμως παρακολούθησε μαθήματα ιατρικής, χημείας και βοτανικής - και μόνο το 1771 αρχίζει να γράφει, κυρίως λυρικά ποιήματα - πρωτογνωρίζει και τον έρωτα, που έμελλε να παίξει μεγάλο ρόλο στη ζωή του. Το 1775 διορίζεται σύμβουλος του ηγεμόνα και υπουργός των Οικονομικών. Δουλεύει και το πρώτο μέρος τού "Φάουστ". Γνωρίζεται με την εικοσιτριάχρονη Κριστιάνε Βούλπιους και την παίρνει στο σπίτι του. Αρκετά αργότερα, το 1806, θα την παντρευτεί. Το 1789 γεννιέται ο γιος του Αύγουστος, ο μόνος που επέζησε απ' τα παιδιά του. Το 1809 εκδίδει ένα από τα πιο φημισμένα μυθιστορήματά του, τις "Εκλεκτικές συγγένειες". Μέχρι το 1805 είχε στενή επαφή με τον Σίλλερ, μια βαθιά φιλία αναπτύχθηκε μεταξύ των δύο ανδρών. Το 1816 πεθαίνει η γυναίκα του και το 1830 ο γιος του Αύγουστος. Ο Γκαίτε ζει διάσημος και αναγνωρισμένος στη Βαϊμάρη μέχρι το θάνατό του. Ένα χρόνο πριν, ολοκλήρωσε τον Φάουστ, το δημιούργημα ολόκληρης της ζωής του, μια απ' τις κορυφές τής Παγκόσμιας Λογοτεχνίας.

"Έκανα κάτι καινούργιο. Μια ιστορία με τον τίτλο Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου, όπου παρουσιάζω ένα νέο άντρα με βαθιά και αυθεντική ευαισθησία και πραγματική διεισδυτικότητα, ο οποίος χάνεται σε ενθουσιώδη όνειρα, υπονομεύει τον εαυτό του μέσα από θεωρητικές αναζητήσεις μέχρι που στο τέλος, τσακισμένος από την παρεμβολή κάποιων άτυχων παθών και προπάντων από έναν αδιέξοδο έρωτα, αυτοκτονεί φυτεύοντας μια σφαίρα στο κεφάλι του." Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

"Εξοργίζεται κανείς, Βίλελμ, με το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν καμιά γνώση και καμιά αίσθηση των ελάχιστων πραγμάτων που έχουν ακόμα κάποια αξία σ’ αυτόν τον κόσμο. Θυμάσαι τις καρυδιές, στο σπίτι του τίμιου εφημέριου, που στη σκιά τους καθόμουν με τη Λότε, εκείνες τις υπέροχες καρυδιές που ο Θεός ξέρει με πόση απόλαυση γέμιζαν ανέκαθεν την ψυχή μου! Πόσο οικεία έκαναν την αυλή του πρεσβυτερίου, πόσο δροσερή! Και τι υπέροχα που ήταν τα κλαδιά τους! [...] Σε βεβαιώνω ότι ο δάσκαλος δάκρυσε όταν, χθες, μιλούσαμε γι’ αυτά και λέγαμε ότι τα έκοψαν. Μάλιστα, τα έκοψαν. Με πιάνει λύσσα, θα 'θελα να σκοτώσω αυτό το σκυλί που έδωσε την πρώτη τσεκουριά. Εγώ, που θα ήμουν ικανός να πάθω απ’ τη στενοχώρια μου αν είχα κάποια δέντρα στον κήπο μου κι ένα απ’ αυτά πέθαινε από γερατειά, να είμαι αναγκασμένος να δω να γίνεται κάτι τέτοιο. Αγαπημένε μου φίλε, υπάρχει ωστόσο κάτι που με παρηγορεί: η δύναμη του ανθρώπινου συναισθήματος. Όλο το χωριό δυσανασχετεί και ελπίζω ότι η κυρία σύζυγος του εφημέριου θα καταλάβει, βλέποντας να μειώνονται τα αυγά, το βούτυρο και τα άλλα δείγματα της αφοσίωσής τους, πόσο έχει πληγώσει τους ανθρώπους του τόπου. Γιατί αυτή είναι η υπεύθυνη, η γυναίκα του καινούργιου εφημέριου (ο παλιός πέθανε κι αυτός), ένα πλάσμα ισχνό και αρρωστιάρικο, που έχει κάθε λόγο να μην ενδιαφέρεται για τον κόσμο, αφού κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτήν. Μια ανόητη που παριστάνει τη λογία, ανακατεύεται στην έρευνα του Ιερού Κανόνος, εργάζεται για την ηθική και κριτική μεταρρύθμιση του χριστιανισμού που είναι στη μόδα, και έχει τόσο κακή υγεία, που δεν βρίσκει καμιά χαρά πάνω σ’ αυτή τη γη. Μόνο ένα τέτοιο πλάσμα θα ήταν σε θέση να κόψει τις καρυδιές μου.

Βλέπεις, δεν μπορώ να συνέλθω! Φαντάσου μόνο αυτό: τα φύλλα που πέφτουν βρωμίζουν και υγραίνουν την αυλή της, τα δέντρα τής κρύβουν το φως τής μέρας και, όταν ωριμάζουν τα καρύδια, τα παιδιά πετούν πέτρες για να τα ρίξουν κάτω - αυτό της δίνει στα νεύρα, εμποδίζει την εμβρίθεια των στοχασμών της.
Βλέποντας τους ανθρώπους του χωριού, και ιδίως τους γηραιότερους, τόσο δυσαρεστημένους, ρώτησα: "Και γιατί το ανεχθήκατε;" - "Όταν θέλει ο δήμαρχος εδώ στα μέρη μας", είπαν, "τι μπορούμε να κάνουμε;" Ωστόσο από μια άποψη καλώς έγινε έτσι. Ο δήμαρχος και ο εφημέριος, ο οποίος θέλησε να επωφεληθεί από τις λόξες της γυναίκας του, που κατά τα άλλα δεν τους διευκόλυναν ιδιαίτερα τη ζωή, σκέφτηκαν να μοιραστούν τη λεία να όμως που το 'μαθαν στην κτηματολογική υπηρεσία και τους είπαν: "Είμαστε κι εμείς εδώ." Γιατί η υπηρεσία είχε από παλιά αξιώσεις στο τμήμα αυτό της αυλής τού πρεσβυτερίου, όπου βρίσκονταν οι καρυδιές, κι έτσι τις πούλησε σε πλειστηριασμό. Τώρα είναι πεσμένες στη γη! Αχ αν ήμουν πρίγκιπας! Κι εγώ δεν ξέρω τι θα 'κανα στη γυναίκα του εφημέριου και στον δήμαρχο και στην κτηματολογική υπηρεσία... Πρίγκιπας! Ναι, αλλά αν ήμουν πρίγκιπας, τι θα μ' ένοιαζε για τα δέντρα της χώρας μου!"
(απόσπασμα)

"Γιατί άραγε αυτό που κάνει την ευτυχία του ανθρώπου να πρέπει να γίνεται και η πηγή τής δυστυχίας του;"
Ένα από τα 'αιώνια' ερωτήματα που ...βασανίζουν τον άνθρωπο από καταβολής 'πολιτισμένου' κόσμου, κυριαρχεί και στις επιστολές τού νεαρού Βέρθερου, στο φημισμένο μυθιστόρημα-ακρογωνιαίο λίθο τού Ρομαντισμού - για την ακρίβεια: τού - πρόδρομου του Ρομαντισμού - κινήματος Sturm und Drang (= Θύελλα και Ορμή).
Ο Γκαίτε, σε ηλικία μόλις 25 χρόνων, έγραψε για τον απόλυτο Έρωτα - σταυρό και ηδονή (croce e delizia), για να θυμηθούμε τη Βιολέτα τής 'Τραβιάτας' - ασκώντας τεράστια επιρροή στη ζωή, τα ήθη, ως και τη μόδα της εποχής: κυκλοφόρησε ακόμη και κοστούμι σε στυλ Βέρθερου, σημειώθηκαν και μαζικές αυτοκτονίες...
Η επίδραση ήταν αστραπιαία - η φήμη τού νεαρού συγγραφέα εκτοξεύτηκε πέρα από τα σύνορα τής πατρίδας του - επειδή διαπραγματευόταν καινούργιες ιδέες, αναδείκνυε την ευαισθησία και την αναζήτηση της ελευθερίας (τού εγώ) σε ύψιστα ιδανικά και προορισμό τού ανθρώπου.
Δεν ξεχνάμε βέβαια το 'πλαίσιο': η Γαλλική Επανάσταση (1789) απείχε μόλις 15 χρόνια από την κυκλοφορία του Βέρθερου (1774) - το έδαφος ήταν πρόσφορο για κάθε είδους Πάθος ενάντια στις υποκριτικές κοινωνικές συμβάσεις.

"Καλέ μου! χρειάζεται άραγε να στο πω, εσένα που τόσο συχνά κράτησες το βάρος τού να με βλέπεις να περνώ από τη θλίψη στην εκκεντρικότητα και από τη γλυκιά μελαγχολία στο καταστρεπτικό πάθος; Λοιπόν μεταχειρίζομαι την καρδιά μου σαν άρρωστο παιδάκι: της κάνω όλα τα χατίρια. Όμως μην το πεις παραπέρα, υπάρχουν άνθρωποι που θα το παρεξηγούσαν."
[...] "Δέχτηκε και πήγα και από κείνη την ώρα μπορεί ο ήλιος κι η σελήνη και τ' αστέρια να διαγράφουν όπως θέλουν τους κύκλους τους, όμως εγώ δεν γνωρίζω ούτε μέρα ούτε νύχτα κι ολόκληρος ο κόσμος γύρω μου χάνεται."
(Απόσπασμα)

Ίσως, αν η Λότε δεν είχε παντρευτεί τον καλύτερο φίλο τού Βέρθερου και είχε ανταποκριθεί στον φλογερό του έρωτα, εκείνος να μην "φύτευε μια σφαίρα στο κεφάλι του" - και να ζούσαν συμβατικά και ...ώριμα προσγειωμένοι ως τα βαθιά γεράματα...

Σήμερα; πώς βιώνουμε τον έρωτα; τι σκεφτόμαστε;
Οι διαπιστώσεις είναι κοινές: από τον 18ο αιώνα, "Θεέ μου, τι καιροί!", στον αμοραλιστικό-υλιστικό κόσμο τού 21ου αιώνα. Όχι πως έχουν παντελώς εκλείψει οι 'δοσμένοι', αυτοί που δίνονται κυριολεκτικά στο Πάθος τής ζωής - αν και, όλο και περισσότερο, σπανίζουν: το κυνήγι τού οράματος, ο πόθος τής εξιδανίκευσης, η δοτικότητα της συναισθηματικής ανιδιοτέλειας.
Σκεφτόμαστε πως, ευτυχώς, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις ;)
Και πως ο Goethe είναι "απλώς" ο εισηγητής τής Λογοτεχνίας τού Κόσμου (Weltliteratur).

courtesy of THE RETURN :
hugo wolf - goethe-lieder (perf. dietrich fischer-dieskau & sviatoslav richter
live 1977, bayrische staatsoper).zip (πληροφορίες στα σχόλια)

Franz Joseph Haydn ~ η 'δαντέλα' τής κλασικής

Franz Joseph Haydn - 31 Μαρτίου 1732 – 31 Μαΐου 1809

200 χρόνια από το θάνατό του

Στενός φίλος και πηγή έμπνευσης τού Wolfgang Amadeus Mozart, δάσκαλος τού Ludwig van Beethoven, ιδιοφυής και πολυγραφότατος ο Αυστριακός συνθέτης - καθόλου περίεργο που δρέπει δάφνες επί αιώνες ως ο "πατέρας τής Συμφωνίας":
Η κλασική ‘παράδοση’ της μουσικής αρχίζει με τον Haydn.
(Ο αδελφός του, Μιχαήλ Ιωάννης - επίσης με κλίση στη μουσική - έγινε κι αυτός φημισμένος συνθέτης.)

Χρονολογικά, ο Haydn όπως και ο Mozart (κατά 24 χρόνια νεώτερος του μέντορά του) είναι η συνέχεια του ‘ογκόλιθου’ Bach - όταν πέθανε, το 1750, ο Haydn ήταν 18 χρόνων - γεφυρώνοντας την προ-ρομαντική σχολή με το αποφασιστικά σημαντικό μουσικό είδος που αναδύεται περίπου στα μέσα τού 18ου αιώνα: την Συμφωνία.

Ο μικρός Franz Joseph, μόλις 7 χρόνων, βρίσκεται κιόλας στην περίφημη Χορωδία τού Καθεδρικού Ναού του Αγίου Στεφάνου. Θες από ...’κατασκευή’, θες από κακή ‘χρήση’, θες από ατυχία, σύντομα η φωνή του σπάει.
Το μικρόβιο της μουσικής, όμως, διαποτίζει ήδη όλο του το Είναι: γίνεται αργότερα δάσκαλος πιάνου, παίζει βιολί - και τσέμπαλο σε βραδινές σερενάτες.
Κατά τα ειωθότα της εποχής, αρχίζει να του χαμογελά η τύχη, όταν ο Ούγγρος αριστοκράτης Εστερχάζι τον διορίζει αρχιμουσικό: με συμβόλαιο που τον δένει χειροπόδαρα, ο Χάιντν έχει στη διάθεσή του μια σπουδαία Χορωδία και μια ανυπέρβλητη για την εποχή ορχήστρα – για τις οποίες θα γράψει σονάτες, τρίο για πιάνο, θρησκευτική μουσική, όπερες, αρκετά κουαρτέτα εγχόρδων, και τις μισές από τις πολλές δεκάδες συμφωνίες του. Έμεινε στην 'αυλή' τού πρίγκιπα σχεδόν 30 χρόνια.
Απομονωμένος από άλλους συνθέτες και ‘τάσεις’ στη μουσική, ο Χάιντν «αναγκάστηκε να γίνει πρωτότυπος», όπως έλεγε ο ίδιος.

Σ’ ένα κονσέρτο του, το πλήθος μαγεύεται τόσο, που ανεβαίνει στη σκηνή˙ σε λίγο, ο τεράστιος πολυέλαιος που φωταγωγεί την αίθουσα, γκρεμίζεται πάνω στα καθίσματα της άδειας πλατείας˙ κανείς δεν τραυματίζεται. Εκείνη η συμφωνία του, αποκαλείται έκτοτε «Το Θαύμα».
Η φήμη και η μουσική του εξαπλώνονται σε όλη την Ευρώπη. Όταν πεθαίνει ο Εστερχάζι, ο Χάιντν, περίπου 58 χρόνων πια, πηγαίνει στο Λονδίνο, όπου τον περιμένει θριαμβευτική υποδοχή. Πάντα έτοιμη να 'υιοθετεί' μεγαλοφυή τέκνα για να μεγαλώσει τον πνευματικό της πλούτο, η Αγγλία είδε στο πρόσωπο του Χάιντν τον αντικαταστάτη του Χαίντελ, που είχε φύγει απ' τη ζωή 30 χρόνια πριν˙ εκείνος, όμως, γύρισε στην πατρίδα του και εγκαταστάθηκε στη Βιέννη.

Πλήρης δόξας και πανευρωπαϊκής αναγνώρισης, ο Γιόζεφ Χάιντν πεθαίνει 77 χρόνων, στις 31 Μαΐου του 1809 – τις μέρες που ο Ναπολέων εισβάλλει νικητής στην Αυστρία.

Σε όλα σχεδόν τα έργα του, ο Χάιντν προσωποποιεί την κομψότητα, τη χάρη και τη λεπτότητα της υψηλής τεχνικής του και των αισθημάτων του για την ίδια τη μουσική, που υπηρέτησε πιστά και με πλήρη αφοσίωση˙ οι ρυθμοί του είναι ξάστεροι, γεμάτοι ζωντάνια, η μελωδική του έκφραση απλή και άμεση. Η καθαρότητα της 'γραφής' του έχει ανάλαφρες - αλλά ακριβείς - γραμμές, η πνευματική του διαύγεια υπογραμμίζεται από την χαμογελαστή 'ευγλωττία' των κινήσεών του, που προδίδουν έναν ευαίσθητο άνθρωπο με φαντασία, γαλήνια αισιοδοξία και ηθική υγεία (όπως πράγματι υπήρξε ο Χάιντν). Χωρίς υπεροψία και δεξιοτεχνική επίδειξη, είναι ο γνήσιος μουσικός, του οποίου η εξυπνάδα και η μαεστρία έγκεινται στην 'επιστημονική' ανάπτυξη των θεμάτων του, χωρίς να γίνεται 'λόγιος' - γι' αυτό και είναι αξιαγάπητος.

* Ο Haydn... Το κρίσιμο σημείο μετάβασης από το baroque στην κλασσική-κλασσική μουσική.
Η γέφυρα που ενώνει τον Bach και τον Vivaldi με τον Mozart και τον Beethoven.
Δεν υπάρχει συνθέτης της κλασσικής και της ρομαντικής περιόδου που να μην του "χρωστά".
Μαζί με τον άλλο μεγαλοφυή πρωτοπόρο τσεχογερμανό Johann Stamitz και την σχολή του Mannheim, στην οποία ο δεύτερος δεσπόζει ως ηγετική μορφή, άνοιξαν νέους δρόμους στη μουσική.
Σε μια λεπτή ισορροπία και οι δύο ανάμεσα στο baroque και σε κάτι "άλλο" που σιγά σιγά μορφοποιείτο, κυρίως μέσα από την δύναμη της "Συμφωνίας".

Πάντα σε μεταβατικούς καιρούς χρειάζεται και η ώθηση μιας μεγαλοφυίας για να επιδοθούν νέες μορφές και εκφράσεις στην τέχνη.
Ο Haydn το αποδεικνύει αυτό περίτρανα, μιας και έγινε η "σπονδυλική στήλη" για την μουσική έκφραση δύο ολόκληρων αιώνων.

Να μην ξεχάσουμε και τις εξαιρετικές εκτελέσεις του μεγάλου πιανίστα-διανοούμενου Alfred Brendel πάνω στις πιανιστικές σονάτες του Haydn.

* από Return

*